Fosfine

Vanwege de risico’s op fosfinevergiftiging past het Ctgb de voorschriften aan voor gebruik van aluminium- en magnesiumfosfide tijdens transport.

Fosfine (fosforwaterstof) is een kleurloos, geurloos en brandbaar gas. Het wordt wereldwijd vooral gebruikt tegen insecten in bulkladingen graan. Het ontstaat door aluminium- of magnesiumfosfide (een vaste stof) in aanraking te laten komen met lucht en vocht. Gassingen met fosfine vinden plaats in silo’s, containers, opslagruimten en ook in schepen, treinen of vrachtwagens. In Nederland mag dit alleen in opslagplaatsen, niet tijdens transport. In enkele andere EU-lidstaten is dat momenteel echter nog wel toegestaan.

Fosfinegas is zeer giftig. De afgelopen jaren zijn er enkele incidenten geweest met binnenvaartschippers die met ernstige vergiftigingsverschijnselen werden opgenomen in het ziekenhuis nadat zij in aanraking waren gekomen met fosfineresten uit gegaste ladingen. Vanwege deze incidenten is er uitgebreid overleg geweest met de toelatinghouders van fosfidemiddelen en de toelatingsautoriteiten in de andere EU-lidstaten, om te zien welke aanscherpingen van de voorschriften nodig zijn om gezondheidsrisico’s te voorkomen voor schippers, chauffeurs, omstanders, werkers en andere betrokkenen bij het transport en de overslag van in andere lidstaten gegaste ladingen. Dergelijke maatregelen hebben alleen zin als ze Europees breed worden doorgevoerd.

De zeescheepvaart zal van deze maatregelen worden uitgezonderd omdat regels voor de zeevaart alleen zin hebben als die wereldwijd worden vastgesteld. Verder bestaat in de Nederlandse zeehavens inmiddels een goed werkend systeem om gegaste ladingen te herkennen en te ontgassen vóór de lading verder wordt vervoerd.

De voorgenomen maatregelen gelden voor fosfiden die gebruikt worden voor de bescherming van voorraden, en die als gewasbeschermingsmiddel of als biocide worden gebruikt. De toelating van beide typen middelen is inmiddels Europees geharmoniseerd. In Nederland gaat het om vier gewasbeschermingsmiddelen en één biocide op basis van aluminium- en magnesiumfosfide (fosfine-releasers) waarvan de voorschriften voor veilig gebruik per middel verschillen. Om nieuwe incidenten met fosfinegas te voorkomen scherpt het Ctgb de voorschriften aan met de volgende maatregelen:

  • Het gebruik van losse pillen/tabletten is niet toegestaan in de binnenvaart en bij transport over de weg en het  spoor.

  • Op containers, silo’s, laadruimen enzovoort, die worden ontsmet, moet duidelijk en onuitwisbaar worden aangegeven dat ze zijn behandeld met fosfinegas, met vermelding van het gevaar van vergiftiging, datum waarop terugkeer is toegestaan en het aantal te verwijderen verpakkingen. Opnieuw betreden van de gegaste ruimte is alleen toegestaan ​​na toestemming van de gassingsleider.

  • Alle verpakkingen van fosfiden moeten worden verwijderd voordat andere handelingen met de gegaste goederen/lading worden uitgevoerd. Alle restanten moeten worden verpakt en afgevoerd conform de wetgeving voor gevaarlijke stoffen.

Deze maatregelen worden op maat voor de Nederlandse situatie doorgevoerd in de gebruiksvoorschriften van de hier toegelaten middelen. Daarna zullen in Europa de toelatingen van soortgelijke middelen ook worden aangepast.

Door deze maatregelen:

  • is duidelijker zichtbaar dat fosfide is toegepast doordat de verpakkingen te vinden zijn in een lading;
  • is duidelijk hoeveel verpakkingen zijn gebruikt zijn en dus moeten worden verwijderd;
  • is het verplicht om alle verpakkingen te verwijderen vóór overslag, en om de restanten op een verantwoorde manier af te voeren.

Deze maatregelen verminderen de kans op nieuwe incidenten tijdens transport. Suggesties voor het verder voorkómen van incidenten die buiten zijn bereik vallen zal het Ctgb delen met het ministerie van IenW en de inspectiediensten.

De toelatinghouders en andere belanghebbenden konden rond de jaarwisseling naar 2023 gedurende anderhalve maand reageren op het voorgenomen besluit. Daarop kwamen ruim twintig reacties binnen van producenten van de middelen en gebruikers, andere Europese beoordelingsinstanties en belangenorganisaties van transporteurs en verladers. Naar aanleiding van de reacties concludeerde het Ctgb dat een totaalverbod op gassing tijdens transport over land of via binnenvaart een onevenredig grote impact heeft op de opslag, transport en de voedselveiligheid van granen en diervoeders. Ook werd duidelijk dat er geen alternatieven zijn voor losse pillen en tabletten om voorraden granen en diervoeders in grote silo’s en opslagruimten effectief te behandelen. Vanwege deze in de zienswijzeprocedure ingebrachte inzichten over de praktijk, zijn de aanpassingen in de voorschriften er vooral op gericht incidenten te voorkomen tijdens transport en overslag binnen Europa.

Het college neemt hierover waarschijnlijk in mei 2023 een definitief besluit.